Als er iets kan doorgaan als het alomtegenwoordige symbool van Halloween, dan is dat zonder enige twijfel de uitgeholde pompoen . De Engelse benaming voor deze pompoen, meestal uitgehold aan één kant om een griezelig aangezicht naar voor te laten komen, is 'Jack-o’-Lantern'.

Oorspronkelijk hadden de pompoen en Halloween zeker niets met elkaar te maken, het is slechts door een samenloop van omstandigheden dat ze onlosmakelijk verstrengeld geraakt zijn . Enerzijds gaat de verre oorsprong terug op de Ierse traditie met zijn rituelen rond de raap of biet, en anderzijds is er de veel latere revival in Amerika, waar de pompoen de plaats innam van de raap en zo gelinkt werd aan Halloween .

Het is interessant om te weten dat een listig verhaal van een zekere Jack, grotendeels aan de oorsprong ligt van het populairste symbool van Halloween . Het verhaal schetst ons de ontmoeting tussen een dronkaard en het kwade in de hoogsteigen persoon van de duivel . Zuiver Ierse folklore of een sprookje met verstrekkende gevolgen ? Op deze vraag zullen we nooit met zekerheid een antwoord kunnen geven .

De legende van Jack

Hoewel het verhaal of de legende van Jack door de meesten wordt ingeroepen als de oorspronkelijke verklaringsgrond van Halloween, zijn anders ontstaansmotieven niet uit te sluiten . Andere verklaringen zijn zeker mogelijk als je bedenkt dat Jack en gelijksoortige namen frequent voorkomen in gelijkaardige volksverhalen . Zo is er bijvoorbeeld ‘Jack-in-the-Green’, dat symbool stond voor de natuurgeesten . Of ‘Jack-in-the-Pulpit' en 'John-o’-Dreams', namen die werden gebruikt voor planten met magische eigenschappen . Zo ook 'Jack-o’-Lantern', dat eigenlijk betekent 'Jack of the Lantern '. Het zijn allen namen die toegeschreven kunnen worden aan de Ierse, toverachtige, traditionele kennis die een heleboel van zulke referenties kent . De volgende verklaringen zijn mogelijk :

Samhain

Het is bijvoorbeeld best mogelijk dat er een verband gelegd kan worden met Samhain als vuurfeest . Tijdens Samhain werden alle vuren in de huizen gedoofd . De druïden staken op de hoogste heuveltop een groot vreugdevuur aan om de zon te danken voor de oogst . Van dit vuur namen de Kelten gloeiende houtskool mee naar huis om de haard aan te steken . Om die kolen van de heuveltop naar de huizen te brengen, gebruikte men de Jack-o’-Lantern, een uitgeholde raap . Deze heel plausibele uitleg aanziet de Jack-o’-Lantern dus als een methode om vlammen te transporteren .

Geesten van de overledenen

Al even aannemelijk is de link die gelegd kan worden met de geesten van de overledenen . Aangezien kaarsen, geplaatst in uitgeholde rapen, flikkerende vlammen voortbrachten, zeker op koude oktobernachten, leidde dit fenomeen tot de associatie van geesten met lantaarns . En dit resulteerde misschien op zijn beurt in de traditie van het uitkerven van schrikwekkende gezichten erop . Men hoopte dat men zo met een schrikaanjagende, uitgekerfde raap als masker, de geesten kon wegjagen . In dezelfde lijn situeert zich tevens de uitgeholde Jack-o’-Lantarn die de Kelten in de portalen en de ramen van hun huizen plaatsten . Gold hij enigszins als hulpmiddel om de geesten van de overledenen hun weg te laten vinden, dan kreeg hij toch ook een beschermende functie toebedeeld voor de gezinnen die daar woonden . Men hoopte er namelijk mee te bereiken dat het beeld van de verdoemde ziel, de geesten schrik inboezemde . Opnieuw een andere verklaring waarom men rapen uitholde en er gezichten in kerfde .

Nachtwakers

Voor een laatste mogelijke verklaring moeten we een serieuze stap in de tijd maken . We verzeilen dan bij de nachtwakers die in Noord Engeland en Schotland aangeduid werden met de term Jack-o’-Lantern . Toen de term Jack-o’-Lantern voor het eerst verscheen in 1750, refereerde hij naar een nachtwaker of een man die een lantaarn droeg op zijn nachtronde .

Of waren de oorspronkelijke Jack-o’-Lanterns misschien uitgesneden aardappelen of rapen die, eveneens in een veel later stadium, door de Ierse kinderen gebruikt werden om Halloweenbijeenkomsten te verlichten ?

In ieder geval voldoende redenen om te concluderen dat de herkomst van de Jack-o’-Lantern op zijn zachtst gezegd vrij omstreden is . Wat op zich niet onlogisch is voor een folkloristisch evenement . En dat de Keltische traditie er voor veel tussenzit, valt evenwel niet te loochenen .

Als we al deze verklaringen van naderbij bekijken en in het midden laten welke het bij het rechte eind heeft, valt het vooral op dat er nergens sprake is van pompoenen . Overal treedt de raap of de biet op de voorgrond . Terwijl het toch juist de pompoen is die vandaag de dag als Jack-o’-Lantern geassocieerd wordt met Halloween . Wat is daarvan de oorzaak ? Vanwaar komt de pompoen dan ? De reden hiervoor ligt voor de hand . De pompoen werd pas veel later gelinkt aan Halloween . Dit gebeurde met de Ierse Emigratie naar Amerika . Daar waren, in tegenstelling tot Ierland, in die periode van het jaar niet de rapen in overvloed aanwezig, maar wel de pompoenen . Meteen was het ideale vervangingsmiddel voorhanden . De pompoen is bovendien veel groter, gemakkelijker te snijden en bijgevolg veel geschikter als Jack-o’-Lantern dan de raap . En zo gebeurde het dat wanneer het Amerikaanse Halloween zich geleidelijk aan over andere landen verspreidde, de pompoen meegezogen werd . Het resultaat is dat wij nu rond de periode van Halloween aan tal van huizen pompoenen zien liggen . Zij nemen de meest uiteenlopende vormen aan en zijn tevens op heel verschillende manieren uitgekerfd en versierd . Het gaat zelfs zover dat er zich theorieën ontwikkeld hebben over hoe mensen een een pompoen uitkerven . Voor de eerder culinair aangelegden bestaan er recepten om met pompoenen hun bakkunsten te illustreren .