De Christelijke Impuls

Het Christelijk feest van Allerheiligen en ook Allerzielen is een loutere kerstening van het Keltische Samhain . Ongewoon is dit trouwens niet . Heel wat christelijke feesten kenden één of meer prechristelijke voorlopers . Daar is niets verkeerd mee . Het mag een kunst van het Christendom genoemd worden om op de bestaande realiteit, handig in te spelen en ze te integreren in de eigen entiteit .

Allerheiligen werd vroeger op verschillende data gevierd, afhankelijk van de streek . Een veel voorkomende datum was 13 mei, maar onderinvloed van vooral de Ierse Kerk, die de heidense praktijken van Samhain wilden doen vergeten, werd Allerheiligen verplaatst naar 1 novembe r. Het was de paus Gregorius IV (827-844) die in 835 daarvoor tekende en het was Lodewijk de Vrome (814-840) die er wat later een verplichte rustdag van maakt e. Zodoende verspreidde Allerheiligen zich over de toenmalige wereld en dit is meteen ook de verklaring waarom Samhain en Allerheiligen zo dicht bij elkaar liggen, wat de datum betreft .

In de 3de en 4de eeuw nam de Kerk enorm in ledenaantal toe . Men probeerde de grote massa, de toenmalige heidenen, te bekeren . Wanneer bleek dat dit niet zo eenvoudig was als gedacht, gooide men het over een andere boeg . Het bestaande feest van Samhain werd behouden, maar werd gevierd in naam van de Kerk . Dat gebeurde niet zonder slag of stoot . De snelle verspreiding en impact van het Christendom deden de mensen hun gewoontes zomaar niet vergeten . Zij bleven op de vooravond van Allerheiligen, Samhain en Pomona gedenken . Dat had ook wel een sinister gevolg . Er groeide argwaan tegen de Kerk, die geleidelijk aan reageerde en stelde dat de goden, godinnen en andere spirituele krachten van de traditionele religies duivelse misleidingen waren, dat de spirituele praktijken van de Kelten wel echt waren, maar dat het toch manifestaties van de duivel bleven . Later in de Middeleeuwen werd dit nog versterkt door Samhain te associëren met heksen, zwarte katten, boze geesten en vleermuizen .

Het geloof in die geesten ebde bij de Kelten echter stilaan weg, hoewel de tradities nog deels in ere werden gehouden . Dit bleef zo tot de Kerk een nieuwe dimensie aan het feest gaf . Voor de Kerk was het niet een feest van alle doden, zoals dat voor de Kelten wel het geval was, maar alleen het gedenken van de zaligmakende doden, van de gelovige gestorvenen . De Kerk verkoos dus om enkel de heilige mensen te vereren, die een voorbeeldig leven achter de rug hadden . Het originele feest van de heidense God van de dood werd op die manier een herdenken van de Christelijke dood . Het werd dus een gedenkdag voor alle heilige gestorvenen, in België en Nederland werd die dag ‘Allerheiligen’ genoemd, in Engeland ‘All Hallows’ of ‘Hallowmas’ .

Later werd 2 november, bij ons ‘Allerzielen’ genaamd, in Engeland ‘All Souls’, door paus Johannes XIX (1024-1032) ingesteld om het lot van de arme zielen te herdenken en voor hun zielenheil te bidden . Met dit gebed hoopte men de zielen uit het vagevuur te verlossen. In de praktijk was Allerzielen voor het gewone volk een mogelijkheid om hun geliefde doden te eren . De meeste graven werden versierd, er werden lampjes gebrand en ondanks protest van kerkelijke zijde zetten sommigen er ook eten en drinken neer . Hieruit is in sommige streken de gewoonte gegroeid om op Allerzielen brood uit te delen aan de armen . Ook ontstonden zielenbroodjes zoals krakelingen, zoolgebakjes en gevlochten broodjes … Deze lekkernijen vinden we ook terug tijdens Halloween . Het is opvallend hoe sterk dit vereren via offers verbonden is met onze Germaanse en Keltische voorouders . Ook zij brachten offers voor hun ronddolende doden. Er werd gevierd met vuurstapels, en parades van mensen verkleed als heilige, engel of duivel .

De Kerk kon er in elk geval niet voor zorgen dat de mensen hun roots vergaten en op 31 oktober bleven de mensen de mix van het Pomona- en het Samhainfeest trouw vieren . Naarmate de tijd verstreek, vermengden de gebruiken van de verschillende feesten zich en de avond voor Allerheiligen die de Engelsen aanvankelijk ‘Eve of All Saints’ of ook wel ‘All Hallow’s Eve(ning)’ noemden, verbasterde tot ‘Hallowe’en’ en tot slot tot Halloween .